रेशन आणायला जायचं म्हटलं की, डोळ्यांसमोर येतात त्या लांबलचक रांगा, वजन काट्यात होणारी संभाव्य फसवणूक आणि दुकानदार कधी दुकान उघडणार याची शाश्वती नसणे! पण विचार करा, जर तुम्हाला बँकेच्या एटीएममधून पैसे मिळतात तसंच रेशन मिळालं तर? हो, हे आता प्रत्यक्षात येतंय. महाराष्ट्रात रेशनिंग व्यवस्थेचा चेहरामोहरा बदलणाऱ्या ‘धान्य एटीएम’ (Grain ATM) बद्दल सविस्तर जाणून घेऊया या ब्लॉगमध्ये..
आपल्याकडे रेशन दुकान आणि तिथली गर्दी हे एक समीकरणच बनलं आहे. अनेकदा रेशन वेळेवर मिळत नाही किंवा वजनात माप कमी भरतं, अशा तक्रारी आपण नेहमीच ऐकतो. पण आता तंत्रज्ञानाच्या मदतीने सामान्यांच्या आयुष्यातील ही कटकट दूर होणार आहे. महाराष्ट्र सरकारने रेशनिंग व्यवस्थेत एक क्रांतीकारी पाऊल उचललं असून, राज्यात ‘अन्नपूर्ती’ (Annapurti) या धान्य एटीएमचा पायलट प्रोजेक्ट सुरू केला आहे.
येथे वाचा – आता या शेतकऱ्यांनाही पीक कर्ज मिळणार; जिल्हा बँकेचा मोठा निर्णय
नेमकं काय आहे हे धान्य एटीएम?
ज्याप्रमाणे आपण बँकेच्या एटीएम कार्डाद्वारे हवे तेव्हा पैसे काढू शकतो, अगदी त्याच धर्तीवर हे मशिन काम करेल. याला ‘ग्रेन एटीएम’ (Grain ATM) असंही म्हटलं जातं. हे मशिन पूर्णपणे स्वयंचलित (Automatic) असून याद्वारे रेशन कार्डधारकांना त्यांचे हक्काचे धान्य पारदर्शक पद्धतीने मिळणार आहे.
येथे वाचा – बियाणे अर्ज सुरू; ही आहे शेवटची तारीख
या शहरांपासून होणार सुरुवात
सरकारने पहिल्या टप्प्यात प्रायोगिक तत्त्वावर (Pilot Project) महाराष्ट्रातील तीन महत्त्वाच्या शहरांची निवड केली आहे:
१. नाशिक
२. ठाणे
३. नागपूर
या शहरांमधील निवडक ठिकाणी ही मशिन्स बसवली जाणार आहेत. जर हा प्रयोग यशस्वी झाला, तर लवकरच संपूर्ण महाराष्ट्रात अशा प्रकारची एटीएम सेंटर्स आपल्याला पाहायला मिळतील.
या योजनेचे मुख्य फायदे काय?
१. वजनात पारदर्शकता: अनेकदा रेशन दुकानदार वजन कमी देतात अशा तक्रारी असतात. पण एटीएम मशिनमध्ये सॉफ्टवेअर आणि सेन्सर्स असल्याने, तुमच्या हक्काचे एक ग्रॅम धान्यही इकडे-तिकडे होणार नाही.
२. वेळेची बचत: रेशन दुकानदाराच्या वेळेवर अवलंबून राहण्याची आता गरज नाही. एटीएममुळे तुम्ही कमीत कमी वेळात धान्य घेऊ शकाल.
३. कधीही धान्य उपलब्ध: हे मशिन २४ तास उपलब्ध राहू शकते, ज्यामुळे नोकरी-व्यवसाय करणाऱ्या लोकांना त्यांच्या सोयीनुसार रेशन घेता येईल.
४. भ्रष्टाचाराला चाप: मशिन थेट रेशन कार्ड आणि आधार कार्डाशी लिंक असल्याने मध्ये कोणताही मध्यस्थ नसेल. यामुळे काळ्या बाजाराला आपोआप लगाम बसेल.
हे मशिन काम कसं करणार?
हे मशिन वापरणं खूप सोपं आहे. तुम्हाला फक्त खालील पायऱ्या फॉलो कराव्या लागतील:
सर्वात आधी रेशन कार्डाचा नंबर किंवा आधार क्रमांक मशिनवर टाकावा लागेल.
त्यानंतर ‘बायोमेट्रिक’ (ठसा) पडताळणी केली जाईल.
तुमची ओळख पटल्यानंतर, तुम्हाला किती धान्य मिळणार आहे याची माहिती स्क्रीनवर दिसेल.
धान्याचा प्रकार निवडल्यानंतर, मशिनमधून आपोआप धान्य बाहेर येईल आणि तुम्ही ते तुमच्या पिशवीत भरून घेऊ शकाल.
डिजिटल इंडियाच्या दिशेने रेशनिंग विभागाने टाकलेलं हे एक कौतुकास्पद पाऊल आहे. यामुळे सर्वसामान्य नागरिकांना सन्मानाने आणि विनासायास आपले धान्य मिळवता येईल. नाशिक, ठाणे आणि नागपूरमधील हा प्रयोग यशस्वी होऊन लवकरच आपल्या भागातही असं धान्य एटीएम पाहायला मिळो, हीच अपेक्षा!
