हवामान विभागाने यंदा पाऊस कमी पडणार असल्याचा अंदाज जाहीर केल्यापासून बळीराजाच्या मनात चिंतेचं काहूर माजलं आहे. ‘अल निनो (El Nino) येणार’, ‘सुपर अल निनो धडकणार’ आणि ‘कडक दुष्काळ पडणार’ अशा अनेक चर्चा सध्या सुरू आहेत. साहजिकच, खरीप हंगामाच्या पेरणीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असणारे जून आणि जुलै महिने कसे जातील, हा प्रश्न प्रत्येक शेतकऱ्याला सतावतोय. या सगळ्या गोंधळात हवामान विभागाचे निवृत्त शास्त्रज्ञ माणिकराव खुळे सरांनी काही अत्यंत दिलासादायक आणि महत्त्वाची माहिती दिली आहे. चला तर मग, यामागचं खरं वैज्ञानिक चित्र सोप्या भाषेत समजून घेऊया!
जून आणि जुलैमध्ये पाऊस कसा असेल?
शेतकरी मित्रांनो, सुरुवातीच्या पावसाबाबत फार काळजी करण्याचं कारण नाही! खुळे सरांच्या स्पष्टीकरणानुसार, यंदाचे जून आणि जुलै हे दोन्ही महिने पावसाच्या दृष्टीने बऱ्यापैकी सुरक्षित आहेत. याचं मुख्य कारण म्हणजे, या दोन महिन्यांत ‘अल निनो’ (El Nino) आणि ‘इंडियन ओशन डायपोल’ (IOD) हे पावसावर परिणाम करणारे दोन्ही प्रमुख घटक पूर्णपणे तटस्थ (Neutral) अवस्थेत असणार आहेत. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, मान्सूनच्या प्रवाहात किंवा पाऊस पडण्याच्या प्रक्रियेत निसर्गाकडून कोणताही मोठा अडथळा या काळात नसेल. त्यामुळे खरीप हंगामाच्या पेरणीसाठी आणि पिकांच्या सुरुवातीच्या वाढीसाठी आवश्यक असणारा पाऊस समाधानकारक पडण्याची शक्यता आहे.
येथे वाचा – पीक कर्ज भरावे की वाट पहावी? शेतकऱ्यांनी काय निर्णय घ्यावा?
खरंच कडक दुष्काळ पडणार का?
‘दुष्काळ’ हा शब्द ऐकला की मनात धडकी भरतेच. पण बाजारात सध्या ज्या ‘सुपर अल निनो’च्या अफवा रंगत आहेत, त्यामध्ये तथ्य नसल्याचे खुळे सर सांगतात. यावर्षी ‘सुपर अल निनो’ किंवा पूर्वी पडला होता तसा एखादा भीषण आणि कडक दुष्काळ पडण्याची कोणतीही शक्यता नाही.
हे खरं आहे की संपूर्ण चार महिन्यांचा (जून ते सप्टेंबर) एकत्रित विचार केल्यास सरासरीपेक्षा पाऊस थोडा कमी (९२%) असेल. पण याचा अर्थ पावसाळा पूर्णपणे कोरडा जाईल असा अजिबात होत नाही. “एकदम कडक दुष्काळ पडेल अशी परिस्थिती नाही, पाऊस नक्कीच होणार आहे,” असा मोठा दिलासा त्यांनी दिला आहे.
येथे वाचा – यंदा किती पाऊस पडणार? IMD चा अंदाज जाहीर
ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये वाढू शकते चिंता!
पावसाच्या बाबतीत खरा कसोटीचा काळ जून-जुलैमध्ये नसून, ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यांत असणार आहे. कारण या काळात ‘अल निनो’ सक्रिय होण्यास सुरुवात होईल. अल निनोचा प्रभाव वाढल्यामुळे या शेवटच्या दोन महिन्यांत पावसाचे प्रमाण नक्कीच कमी राहू शकते. ज्याचा थेट फटका रब्बी हंगामाला, धरण भरण्याच्या प्रक्रियेला आणि परतीच्या पावसावर अवलंबून असणाऱ्या पिकांना बसण्याची दाट शक्यता आहे.
यंदाच्या पावसाळ्याची सुरुवात (जून-जुलै) खरीप हंगामासाठी बऱ्यापैकी पोषक असणार आहे. त्यामुळे शेतकरी बांधवांनी कोणत्याही अफवांना बळी न पडता, खरिपाचे नियोजन आत्मविश्वासाने करावे. मात्र, ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये पावसाची ओढ लागण्याची शक्यता लक्षात घेऊन, आत्तापासूनच पाण्याचे योग्य नियोजन करणे, उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे आणि शक्य तिथे कमी पाण्यावर येणाऱ्या पिकांची निवड करणे अधिक शहाणपणाचे ठरेल!
