शेतकरी मित्रांनो, दरवर्षी आपण सोयाबीनची पेरणी करतो. उत्तम वाण निवडतो, महागडी खते देतो, वेळेवर फवारण्याही करतो… पण तरीही अपेक्षेप्रमाणे उत्पादन हाती लागत नाही, असं का होतं? याचा कधी विचार केलाय का? खरं तर, फक्त खते आणि बियाणे चांगले असून चालत नाही, तर आपली ‘लागवड पद्धत’ कशी आहे, यावर सोयाबीनचे यश खऱ्या अर्थाने अवलंबून असते! आजच्या या ब्लॉगमध्ये आपण पाहणार आहोत की, पारंपरिक पद्धतींना फाटा देऊन बेडवर (गादीवाफ्यावर) किंवा BBF (Broad Bed Furrow) पद्धतीने सोयाबीन लागवड का करावी आणि त्याचे थक्क करणारे फायदे कोणते आहेत. चला तर मग, स्मार्ट शेतीकडे एक पाऊल टाकूया!
पारंपरिक पेरणीला आता द्या रामराम!
आपल्यापैकी बहुतांश शेतकरी आजही ट्रॅक्टर किंवा बैलाच्या साहाय्याने सरळ पेरणी करण्याला पसंती देतात. यामध्ये सहसा दोन ओळींतील अंतर ३० ते ४५ सेमी आणि दोन झाडांतील अंतर अगदी १० ते १५ सेमी असते. कामाच्या घाईत हे खूप सोपं वाटत असलं तरी या पद्धतीचे अनेक मोठे तोटे आहेत. यात सर्वात मोठी अडचण म्हणजे एकरी जवळपास ३० किलो बियाणे लागते, ज्यामुळे शेतात झाडांची प्रचंड दाटी होते. या दाटीमुळे झाडांच्या तळापर्यंत पुरेसा सूर्यप्रकाश आणि खेळती हवा पोहोचू शकत नाही. परिणामी, सूर्यप्रकाश मिळवण्यासाठी झाडे फक्त उभी आणि उंच वाढत राहतात, पण त्यांना शेंगा खूप कमी लागतात. शिवाय, हवा न खेळल्यामुळे रोगांचा प्रादुर्भावही वेगाने होतो आणि सरतेशेवटी आपल्या उत्पादनात मोठी घट येते.
येथे वाचा – सोयाबीन भाव वाढले, पण खरी चांदी कोणाची?
खऱ्या अर्थाने गेम चेंजर: बेडवर (गादीवाफा) लागवड
आज जे प्रगतिशील शेतकरी एकरी १५ ते १८ क्विंटलचे विक्रमी उत्पादन घेत आहेत, त्यांचे मुख्य रहस्य आहे ‘बेडवर किंवा गादीवाफ्यावर केलेली लागवड’. याचे फायदे इतके भन्नाट आहेत की तुम्हीही पुढच्या वेळी हीच पद्धत वापराल:
पावसाचा अचूक ताळमेळ (स्मार्ट वॉटर मॅनेजमेंट): हल्ली पावसाचा काही भरवसा नसतो. जर अतिवृष्टी झाली, तर अतिरिक्त पाणी सऱ्यांमधून सहज वाहून जाते आणि पिकाला आवश्यक असलेली ‘वापसा स्थिती’ कायम राहते (बियाणे कुजत नाही). याउलट, पाऊस कमी पडला किंवा पावसाने मोठा खंड दिला, तर या सऱ्यांमध्ये पाणी मुरल्यामुळे बेडवर जास्त काळ ओलावा टिकून राहतो.
बियाणांची बंपर बचत: या पद्धतीत चक्क २० ते ३०% बियाणांची बचत होते, ज्यामुळे तुमचा सुरुवातीचा मोठा खर्च वाचतो.
भरपूर सूर्यप्रकाश आणि हवा: झाडांना योग्य अंतरामुळे मोकळी हवा आणि भरपूर सूर्यप्रकाश मिळतो. यामुळे मुळांची उत्तम वाढ होऊन झाडे अत्यंत जोमदार येतात आणि उत्पादनात किमान २० टक्क्यांनी हमखास वाढ होते.
शेतीची कामे होतात सोपी: सोडलेल्या मोकळ्या सऱ्यांमधून चालणे सोपे होते. त्यामुळे फवारणी करणे किंवा स्प्रिंकलरचे (तुषार सिंचनाचे) पाईप टाकणे अत्यंत सोयीचे जाते.
येथे वाचा – पीक कर्ज भरावे की वाट पहावी? शेतकऱ्यांनी काय निर्णय घ्यावा?
एक ओळ कमी झाली म्हणजे उत्पादन घटेल का? (एक गैरसमज)
अनेक शेतकऱ्यांच्या मनात शंका असते की, आपण सरी सोडताना मधलं एक तास (ओळ) पेरले नाही, म्हणजे झाडांची संख्या कमी होईल आणि आपले उत्पादन घटेल. पण मित्रांनो, प्रत्यक्ष शेतात तसं अजिबात होत नाही! जी जागा आपण मोकळी सोडतो, त्याच्या आजूबाजूच्या दोन्ही ओळींमधील झाडांना इतकी उत्तम हवा आणि प्रकाश मिळतो की, त्यांची वाढ दुप्पट होऊन त्यांना शेंगाही भरपूर लागतात. त्यामुळे उत्पादनात घट न होता, उलट भरघोस वाढच होते.
येथे वाचा – यंदा किती पाऊस पडणार? IMD चा अंदाज जाहीर
BBF (Broad Bed Furrow) पद्धतीचा वापर
सोयाबीन लागवडीसाठी बीबीएफ (BBF) पेरणी यंत्राचा वापर करणे हा एक अत्यंत उत्तम पर्याय आहे. या यंत्रामुळे पेरणी करतानाच आपोआप सऱ्या पडत जातात. जर तुमच्याकडे हे यंत्र नसेल, तरीही काळजीचे कारण नाही. साध्या ६ किंवा ७ तासांच्या पेरणी यंत्राने पेरताना, मधले एखादे तास मोकळे सोडून द्यायचे आणि त्या तासात डवऱ्याला दोरी बांधून तुम्ही स्वतः माती ओढून सरी पाडू शकता. ही सोपी युक्ती वापरूनही तुम्ही ‘बीबीएफ’ तंत्राचा फायदा मिळवू शकता.
हवामानातील लहरीपणा, कधी अतिवृष्टी तर कधी पावसाचा मोठा खंड… या नैसर्गिक संकटांवर मात करायची असेल आणि हमखास भरघोस उत्पादन मिळवायचे असेल, तर सोयाबीनची पारंपरिक पेरणी पद्धत बदला. यापुढे पेरणी ‘बेडवर’, ‘जोडओळ’ किंवा ‘बीबीएफ (BBF)’ पद्धतीनेच करा. थोडा बदल तुम्हाला नक्कीच मोठा नफा मिळवून देईल!
