पुणे: जागतिक बाजारपेठेतील घडामोडींचा थेट परिणाम आता भारतीय शेतकऱ्यांच्या खिशावर होताना दिसत आहे. अमेरिकेत यंदा सोयाबीनच्या लागवडीत मोठी वाढ होण्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला असून, याचा परिणाम आगामी काळात भारतीय सोयाबीन बाजारावर कसा होईल, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
अमेरिकेत नेमके काय घडतेय?
अमेरिकेतील ताज्या सर्वेक्षणानुसार, यंदा तिथे सोयाबीनचे क्षेत्र सुमारे ४ टक्क्यांनी वाढण्याची शक्यता आहे, तर मक्याच्या क्षेत्रात ३ टक्क्यांनी घट होऊ शकते. या बदलाचे मुख्य कारण म्हणजे ‘युरिया’ खताचे वाढलेले दर. मका पिकासाठी युरियाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करावा लागतो, मात्र आंतरराष्ट्रीय बाजारात युरियाच्या किमती २० ते ७० टक्क्यांपर्यंत वाढल्याने अमेरिकन शेतकऱ्यांनी मक्याऐवजी सोयाबीनला पसंती दिली आहे.
येथे वाचा – थांबलेले 6 हजार रुपये थेट खात्यात, पण ‘या’ शेतकऱ्यांचे हप्ते होणार बंद
भारतीय बाजारावर होणारा परिणाम
१. किंमत ठरवण्याचा आधार: जागतिक बाजारात अमेरिकेचे सोयाबीन भारताच्या आधी दाखल होते. त्यामुळे तिथल्या सोयाबीनला काय भाव मिळतो, यावरच जागतिक बाजारातील दरांची दिशा ठरते. जरी भारताचे सोयाबीन ‘नॉन-जीएम’ (बिगर जनुकीय बदल केलेले) असले, तरी त्याची मूळ किंमत जागतिक दरांशी जोडलेली असते.
२. सोयापेंडचा प्रीमियम: भारतीय सोयापेंडला (Soymeal) जागतिक बाजारात ५० ते १५० डॉलरपर्यंत जास्तीचा प्रीमियम मिळतो. परंतु, जर अमेरिकेतील वाढीव उत्पादनामुळे जागतिक बाजारात सोयाबीनचे मूळ दर खाली आले, तर हा प्रीमियम मिळूनही भारतीय शेतकऱ्यांच्या पदरात पडणारा भाव कमी राहू शकतो.
३. पुरवठ्याचा दबाव: अमेरिकेत सोयाबीनचे उत्पादन वाढल्यास जागतिक बाजारात पुरवठा वाढेल. जर मागणी त्या प्रमाणात वाढली नाही, तर भावावर दबाव येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
येथे वाचा – पीक कर्जाचे नवे दर जाहीर, जाणून घ्या तुम्हाला किती कर्ज मिळणार!
सध्या सोयाबीनच्या दरात काहीशी सुधारणा दिसत असली, तरी अमेरिका आणि चीनमधील व्यापारी संबंध आणि जागतिक युद्धजन्य परिस्थिती यावर पुढचे गणित अवलंबून असेल. जर युद्धजन्य परिस्थिती निवळली, तर जागतिक बाजारात दरात काही प्रमाणात नरमाई येण्याची शक्यता बाजार तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. त्यामुळे भारतीय शेतकऱ्यांनी जागतिक बाजारातील या घडामोडींचा विचार करून आपला शेतमाल टप्प्याटप्प्याने विकणे फायदेशीर ठरेल.
