Colored Cotton Farming : शेतकरी मित्रांनो, सध्या कापसाला मिळणारा भाव आणि होणारा खर्च यांचा मेळ बसवणे दिवसेंदिवस कठीण होत चालले आहे. पण जर मी तुम्हाला सांगितले की, आता कापूस फक्त पांढराच नाही तर सोनेरी, निळा आणि चक्क हिरव्या रंगाचाही उगवणार आहे तर? होय, हे खरं आहे! आपल्या मराठवाड्यात एका नवीन क्रांतीची सुरुवात झाली आहे. नैसर्गिक रंगीत कापसाची (Natural Colored Cotton) लागवड आणि त्यामागचे अर्थकारण समजून घेण्यासाठी ही पोस्ट नक्की वाचा.
पांढरा नाही, आता शेतात लहरणार ‘रंगीत’ कापूस
नमस्कार मंडळी! आज आपण एका अशा विषयावर बोलणार आहोत जो आपल्या विदर्भ, मराठवाडा आणि खानदेशातील कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी एक आशेचा किरण ठरू शकतो. आपल्याला माहितीच आहे की, सध्या सरकारी धोरणे आणि जागतिक बाजारपेठ यामुळे कापसाला अपेक्षित भाव मिळत नाही. पण याच परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी छत्रपती संभाजीनगर आणि जालना जिल्ह्यातील काही प्रयोगशील शेतकऱ्यांनी चक्क १०० एकरावर ‘सोनेरी कापसाचे’ (Golden Cotton) उत्पादन घेऊन एक नवीन आदर्श निर्माण केला आहे.
नेमका काय आहे हा प्रयोग?
आपल्याला सवय आहे ती पांढऱ्या शुभ्र कापसाची. पण तंत्रज्ञान आता इतके पुढे गेले आहे की, जनुकीय बदलांनुसार (Genetic Modification) आपल्याला हवा तसा रंगीत कापूस थेट बोंडातूनच मिळवता येतो. यामध्ये निळा, हिरवा, ब्राऊन आणि सोनेरी अशा विविध रंगांचा समावेश आहे. दूधना हायटेक कृषी फार्मर प्रोड्युसर कंपनीच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना बीटी-७४६ (BT-746) हे वाण देण्यात आले होते. धक्कादायक आणि आनंदाची गोष्ट म्हणजे, काही शेतकऱ्यांनी एकरी ९ क्विंटलपर्यंत उत्पादन घेतल्याच्या बातम्या समोर येत आहेत. उदा. वैजापूर तालुक्यातील दादासाहेब मोईन यांनी ४ एकरात ३६ क्विंटल उत्पादन घेतले आहे.
येथे वाचा – खरचं तुम्हाला पीक विमा मिळणार का? येथे पहा खरी माहिती
रंगीत कापसाचे फायदे काय? (Why Colored Cotton?)
शेतकरी संघटनेचे जनक आदरणीय शरद जोशी साहेब नेहमी म्हणायचे की, “जगाच्या तोडीस तोड उत्तर द्यायचे असेल, तर जगातील अत्याधुनिक तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांनी वापरले पाहिजे.” हा प्रयोग त्याच विचाराचा विजय आहे.
याचे प्रमुख फायदे खालीलप्रमाणे आहेत:
प्रदूषण मुक्त: पांढऱ्या कापसाला रंग देण्यासाठी फॅक्टरीमध्ये रसायनांचा वापर होतो, ज्यामुळे पाणी आणि हवेचे प्रदूषण होते. नैसर्गिक रंगीत कापसामुळे हा त्रास वाचतो.
आरोग्यासाठी फायदेशीर: रंगकामासाठी वापरलेली केमिकल्स कपड्यांवाटे आपल्या त्वचेला हानी पोहोचवू शकतात. नैसर्गिक रंगाचा कापूस त्वचारोगांपासून मुक्ती देतो.
खर्च आणि वेळ: कापड उद्योगाचा ‘डाईंग’चा (रंगकामाचा) मोठा खर्च वाचतो.
बाजारभाव: सध्याच्या दाव्यानुसार, या कापसाला सामान्य कापसापेक्षा १०% जास्त दर मिळू शकतो.
येथे वाचा – कर्जमाफीतून ‘हे’ शेतकरी बाहेर.. पहा अपात्र शेतकऱ्यांची यादी
काही आव्हाने आणि वास्तव
कोणत्याही नवीन गोष्टीची सुरुवात करताना काही अडचणी असतातच. या नाण्यालाही दुसरी बाजू आहे:
धाग्याची लांबी: नैसर्गिक रंगीत कापसाचा धागा पांढऱ्या कापसाच्या तुलनेत थोडा आखूड (लहान) असतो.
उत्पादन: सध्याच्या बीटी कॉटनच्या तुलनेत याचे उत्पादन थोडे कमी असू शकते (जरी प्रयोगांती ते वाढत आहे).
मार्केट: यासाठी अजून स्वतंत्र ‘प्रीमियम मार्केट’ तयार झालेले नाही.
क्रॉस पॉलिनेशन: जर साधा कापूस आणि रंगीत कापूस शेजारी-शेजारी लावले, तर नैसर्गिकरीत्या परागीकरण होऊन पांढऱ्या कापसाची गुणवत्ता बदलण्याची भीती असते.
येथे वाचा – कापसाचा भाव 9 हजार होणार? या तारखेपर्यंत भाव वाढण्याची शक्यता..
भविष्यातील संधी
जरी काही आव्हाने असली, तरी तंत्रज्ञानाच्या मदतीने धाग्याची लांबी वाढवणे आणि उत्पादन वाढवणे शक्य आहे. जर कापड उद्योगाला तयार रंगीत कापूस मिळत असेल आणि त्यांचा प्रक्रिया खर्च वाचत असेल, तर भविष्यात याला नक्कीच मोठी मागणी असणार आहे.
सरकारने आणि कृषी विद्यापीठांनी यात लक्ष घालून शेतकऱ्यांना सुधारित बियाणे आणि हक्काची बाजारपेठ उपलब्ध करून दिली, तर हे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांचे नशीब बदलू शकते.
