Hydroponic Fodder : शेतकरी मित्रांनो, उन्हाळा जवळ आला की सर्वात पहिली चिंता काय असते? ती म्हणजे आपल्या जनावरांसाठी ‘हिरवा चारा’.. बरेचदा असं वाटतं की, “माझ्याकडे भरपूर पाणी असतं आणि ५-१० एकर जमीन असती, तर मी सुद्धा मोठा गोठा सांभाळला असता.” पण, जर मी तुम्हाला सांगितलं की, हिरव्या चाऱ्यासाठी तुम्हाला जमिनीची गरजच नाही आणि पाणी सुद्धा अगदी कमी लागतं, तर तुमचा विश्वास बसेल का? होय, हे १००% शक्य आहे! सातारा जिल्ह्यातील दुष्काळी भागातील एका शेतकऱ्याने हे करून दाखवलंय. त्यांनी चक्क १० बाय १० च्या एका खोलीत ‘हायड्रोपोनिक’ (Hydroponic Fodder) तंत्रज्ञानाचा वापर करून ६० गाईंच्या चाऱ्याचे नियोजन केले आहे. नेमकी काय आहे ही पद्धत? आणि हे कमी खर्चात कसं करायचं? चला पाहूया सविस्तर!
मातीविना शेती: हायड्रोपोनिक चारा म्हणजे काय?
सोप्या भाषेत सांगायचं तर, मातीचा वापर न करता फक्त पाण्याच्या सहाय्याने पिकवलेला चारा! मसवड (सातारा) येथील दयानंद नामदास या प्रयोगशील शेतकऱ्याने हा प्रकल्प राबवला आहे. त्यांच्या भागात पाण्याचे दुर्भिक्ष आहे, पण या तंत्रज्ञानामुळे त्यांच्या ६० गाईंना वर्षाचे ३६५ दिवस हिरवागार आणि पौष्टिक चारा मिळतोय.
याची सर्वात मोठी खासियत म्हणजे हा चारा तयार व्हायला फक्त ८ दिवस लागतात!
१ किलो मक्यापासून १२ किलो चारा!
या पद्धतीचे गणित ऐकून तुम्ही थक्क व्हाल. जर तुम्ही १ किलो मका जमिनीत लावली आणि १ किलो मका हायड्रोपोनिक ट्रेमध्ये लावली, तर फरक काय पडतो?
• हायड्रोपोनिकमध्ये १ किलो मक्यापासून १२ ते १३ किलो हिरवा चारा तयार होतो.
• तो सुद्धा मुळासकट! जनावरांना हा चारा मुळासकट खाऊ घातल्यामुळे त्यांना प्रचंड ऊर्जा मिळते.
येथे वाचा – हवामानात अचानक बदल; अवकाळी पाऊस पडणार का?.. पहा नवीन हवामान अंदाज
चारा तयार करण्याची सोपी प्रोसेस (Step-by-Step)
नामदास साहेबांनी एका यूट्यूब चैनल वरील व्हिडिओमध्ये सांगितलेली ही पद्धत अगदी कुणीही घरी करू शकतं:
भिजवणे: सर्वात आधी मका २४ तास पाण्यात भिजत ठेवा.
मोड आणणे: पाण्याबाहेर काढून मका बारदाण्यात किंवा पोत्यात २ दिवस बांधून ठेवा, जेणेकरून तिला चांगले मोड (कोम) येतील.
धुणे (महत्त्वाचे): मोड आलेली मका स्वच्छ पाण्याने धुवून घ्या. यामुळे त्यातील चिकटपणा निघून जातो आणि बुरशी लागत नाही.
ट्रेमध्ये मांडणे: प्लास्टिकच्या ट्रेमध्ये ही मका पसरवून ठेवा.
रॅक आणि पाणी: हे ट्रे रॅकवर ठेवा. तिथे फॉगर्स (Foggers) द्वारे ऑटोमॅटिक पाणी दिले जाते.
कापणी: फक्त ८ दिवसांत तुमचा ट्रे हिरव्या चाऱ्याने गच्च भरलेला असेल. हा चारा जसाच्या तसा उचलून कुट्टी मशीनमध्ये टाका आणि जनावरांना द्या!
येथे वाचा – हरभरा मर रोगावर 100% इलाज; पहा हरभऱ्यावरील बुरशी कशी थांबवावी?
फायदे जे तुमचे पैसे वाचवतील
कमी जागा: अर्धा एकर रानात जेवढा चारा निघेल, तेवढा चारा १०x१० च्या खोलीत निघतो.
कमी पाणी: फक्त १००० लिटर पाण्याची टाकी दिवसाला पुरते. पाणी वाया जात नाही, तेच पाणी फिरवून वापरता येते.
केमिकल मुक्त: यावर कोणतीही फवारणी नाही की खत नाही. १००% नैसर्गिक आणि पौष्टिक.
दूध वाढीस मदत: हा चारा खुराकासारखा काम करतो (मोड आलेली मटकी कशी असते, तसाच हा प्रकार!). यामुळे जनावरांचे आरोग्य सुधारते आणि दुधाची फॅट लागते.
येथे वाचा – अर्ध्या खर्चात वांग्याची शेती; ही ट्रिक बनवेल मालामाल..
खर्च किती येतो?
तुम्हाला वाटत असेल हे खूप महागडं आहे, पण तसं नाही. सुरुवातीला सेटअप उभा करण्यासाठी (रॅक, ट्रे, फॉगर्स, टायमर इ.) साधारण ७० ते ७५ हजार खर्च येतो. पण एकदा हा सेटअप बसला की पुढील ४-५ वर्षे काहीही बघायची गरज नाही. रोजचा खर्च फक्त बियाण्याचा.. बाहेरून महागडा चारा विकत आणणे आणि त्याच्या वाहतुकीचा खर्च करण्यापेक्षा हा ‘होममेड चारा’ कधीही फायदेशीरच!
मित्रांनो, काळ बदलतोय तसं आपणही बदललं पाहिजे. ज्यांच्याकडे ४-५ गाई आहेत, ते सुद्धा हा प्रयोग छोट्या स्केलवर करू शकतात. दुष्काळ असो वा पाऊस, तुमच्या गोठ्यातील जनावरांना आता हिरव्या चाऱ्याची कमतरता कधीच भासणार नाही. हा ‘हायड्रोपोनिक’ प्रयोग तुम्हाला कसा वाटला? ही माहिती आवडली असेल तर आपल्या व्हाट्सअप ग्रुपला जॉईन व्हा आणि ही बातमी शेतकरी ग्रुपला शेअर करा.
