नमस्कार शेतकरी मित्रांनो! सध्या रब्बी हंगामात सर्वत्र हरभऱ्याचे पीक डोलताना दिसत आहे. पण, याच वेळी अनेक शेतकऱ्यांची डोकेदुखी वाढवणारा एक प्रश्न समोर येतोय – तो म्हणजे हरभऱ्यावरील ‘मर रोग’. तुमचे हिरवेगार पीक अचानक पिवळे पडून सुकू लागले आहे का? जर हो, तर हा ब्लॉग तुमच्यासाठीच आहे. आज आपण पाहणार आहोत की हा रोग का येतो, त्याची लक्षणे काय आहेत आणि यावर हमखास उपाय कोणते? चला तर मग, जाणून घेऊया आपल्या पिकाला वाचवण्याचा मंत्र..
हरभऱ्यावरील मर रोग: कारणे, लक्षणे आणि ठोस उपाय
शेतकरी बंधूंनो, हरभऱ्याच्या उत्पादनात मोठी घट येण्याचे मुख्य कारण म्हणजे मर रोग (Wilt Disease). अनेकदा आपण महागडी खते आणि औषधे वापरतो, पण रोगाची मूळ कारणे आणि योग्य उपाय माहिती नसल्याने हाती निराशा येते. आजच्या या लेखात आपण ॲग्रोवनच्या तज्ज्ञांनी दिलेल्या माहितीच्या आधारे यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत.
हा रोग नक्की येतो तरी का? (वातावरणातील बदल)
मर रोगाची बुरशी फोफावण्यासाठी विशिष्ट वातावरण कारणीभूत ठरते. जेव्हा वातावरणातील तापमान २३ ते २७ अंश सेल्सिअस असते आणि हवेतील आद्रता ८० टक्क्यांच्या पुढे जाते, तेव्हा या रोगाचा प्रादुर्भाव वेगाने होतो.
महत्त्वाचा मुद्दा: जर तापमान ३४ अंशांच्या वर गेले किंवा १७ अंशांच्या खाली आले, तर ही बुरशी वाढत नाही.
तसेच, जमिनीचा सामू (pH) ५ ते ५.९ च्या दरम्यान असेल, म्हणजेच जमीन आम्लधर्मी असेल, तर या रोगाला आमंत्रण मिळते.
येथे वाचा – जीआर आला रे.. लग्नासाठी मिळणार 2.5 लाखांचे अनुदान; पहा A to Z माहिती…
रोग ओळखायचा कसा? (लक्षणे)
बऱ्याचदा उगवणीनंतर १५ ते २० दिवसांनी याची लक्षणे दिसतात, पण ती कधीही येऊ शकतात.
सुरुवातीला झाडाची खालची पाने सुकतात आणि पिवळी पडू लागतात.
हळूहळू झाडाची फुले आणि घाटे गळून पडतात आणि संपूर्ण पीक आडवे होते.
सर्वात सोपी खूण: जर तुम्ही एखादे रोगी झाड उपटून पाहिले, तर त्याची मुळे कोरडी आणि कोमेजलेली दिसतील. मुळाच्या आतला भाग काळा पडलेला असतो आणि त्यावर उपयुक्त अशा रायझोबियमच्या गाठी अजिबात दिसत नाहीत.
येथे वाचा – कांदा उत्पादकांसाठी खुशखबर! 60 कोटींचा निधी मंजूर.. पहा कुणाला मिळणार लाभ?
पिकावर रोग आला असेल तर काय करावे? (नियंत्रणाचे उपाय)
जर तुमच्या शेतात मर रोगाची सुरवात झाली असेल, तर खालील उपाय योजना करा:
जैविक उपाय: २०० ग्रॅम ‘ट्रायकोडरमा’ हे जैविक बुरशीनाशक १० लिटर पाण्यात मिसळून त्याची पिकाला ड्रेंचिंग (Drenching) करा.
रासायनिक उपाय: जर ट्रायकोडरमा उपलब्ध नसेल, तर १० लिटर पाण्यात २५ मिली ‘कॉपर ऑक्सिक्लोराईड’ मिसळून ड्रेंचिंग करावी.
येथे वाचा – आता पीक कर्ज जास्त मिळणार.. पहा हेक्टरी किती कर्ज मिळणार?
रोग येऊच नये म्हणून काय काळजी घ्यावी? (प्रतिबंधात्मक उपाय)
‘उपचारापेक्षा प्रतिबंध बरा’ या उक्तीप्रमाणे, पेरणीपूर्वीच काही गोष्टींची काळजी घेतल्यास मर रोगाला वेशीवरच रोखता येते:
योग्य वाणाची निवड: पेरणीसाठी नेहमी मर रोगाला प्रतिकार करणाऱ्या वाणांचीच निवड करा. उदा. ‘फुले विक्रम’ आणि ‘फुले विराट’.
बीजप्रक्रिया: पेरणीपूर्वी बियाणाला ट्रायकोडरमा विरीडी (५ ग्रॅम प्रति किलो) या जैविक बुरशीनाशकाची प्रक्रिया नक्की करा. जिथे रोगाचे प्रमाण जास्त आहे, तिथे रासायनिक बुरशीनाशकाचा वापर करा.
शेतीची मशागत: उन्हाळ्यात जमिनीची खोल नांगरट करा. तसेच पिकांची फेरपालट करणे अत्यंत गरजेचे आहे. ज्या शेतात मर रोग आला होता, तिथे ३-४ वर्षे पुन्हा हरभरा घेऊ नका.
इतर पिकांचा प्रभाव: जर आधीच्या हंगामात तुम्ही कांदा, लसूण, टोमॅटो किंवा मिरचीचे पीक घेतले असेल, तर त्या शेतात हरभरा घेणे टाळावे.
