Crop Insurance : शेतकरी मित्रांनो, सध्या सगळीकडे एकाच गोष्टीची चर्चा आहे आणि ती म्हणजे ‘खरीप २०२५ चा पीक विमा’. मागच्या हंगामात झालेल्या अतोनात नुकसानीनंतर आता शेतकऱ्यांच्या नजरा पीक विम्याच्या रकमेकडे लागल्या आहेत. पण सध्या सोशल मीडिया आणि बातम्यांमध्ये १७,५०० रुपयांच्या मदतीचा जो आकडा फिरतोय, तो खरोखर सगळ्यांना ‘सरसकट’ मिळणार आहे का? की यामागे काही वेगळे गणित आहे? यंदाच्या वर्षी पीक विम्याचे नियम बदलले आहेत का? या सर्व प्रश्नांची सविस्तर आणि खरी माहिती आपण आजच्या या ब्लॉगमध्ये जाणून घेणार आहोत.
यंदा पीक विमा योजनेचे नियम बदलले आहेत का?
सर्वात आधी एक गोष्ट समजून घेणे गरजेचे आहे, ती म्हणजे यंदाची पीक विमा योजना मागच्या वर्षीसारखी नाही. मागच्या वर्षी नुकसान भरपाई मिळण्यासाठी ४-५ वेगवेगळे निकष (Triggers) होते. पण यावर्षी फक्त ‘एकच ट्रिगर’ लागू असणार आहे, आणि तो म्हणजे – ‘पीक कापणी प्रयोग आधारित नुकसान भरपाई’ (Crop Cutting Experiments).
राज्यात जवळपास ५०-६० हजारांपेक्षा जास्त पीक कापणी प्रयोग झाले आहेत. याची आकडेवारी राज्य सरकारकडून केंद्र सरकारला आणि तिथून विमा कंपनीला जाते. त्यानंतरच अंतिम नुकसान भरपाई ठरवली जाते.
१७,५०० रुपये सरसकट मिळणार? काय आहे सत्य?
उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी ३२,००० कोटींचे पॅकेज जाहीर करताना १७,५०० रुपये प्रति हेक्टर मदतीचा उल्लेख केला होता. त्यामुळे अनेक शेतकऱ्यांना वाटत आहे की त्यांनाही १७,५०० रुपये सरसकट मिळतील. पण हे पूर्ण सत्य नाही.
ज्ञानेश्वर खरात पाटील यांच्या विश्लेषणानुसार: ही मदत सरसकट वाटली जाणार नाही. तुमच्या भागातील मागील ७ वर्षांपैकी सर्वोत्तम ५ वर्षांचे सरासरी उत्पादन आणि यावर्षीचे प्रत्यक्ष उत्पादन यातील तफावत (Yield Gap) पाहिली जाईल. नुकसान किती झाले आहे, त्यानुसारच क्लेम बनणार आहे. त्यामुळे काही शेतकऱ्यांना १७,५०० पेक्षा जास्त रक्कम मिळू शकते, तर काहींना अत्यंत कमी (अगदी २-५ रुपये सुद्धा) मिळू शकते. हे पूर्णपणे गणितावर अवलंबून आहे.
येथे वाचा – 2026 मध्ये दुष्काळ? पहा काय म्हणाले पंजाब डख..
नुकसान भरपाईचे गणित कसे असणार?
यंदाचे गणित ५०-५० टक्क्यांवर अवलंबून आहे:
पीक कापणी प्रयोग (५०%): प्रत्यक्ष शेतात झालेले प्रयोग. तंत्रज्ञान आधारित उत्पादन (५०%): उपग्रह आणि तंत्रज्ञानाच्या मदतीने काढलेला अंदाज (Technical Yield). ज्या महसूल मंडळात या दोन्हीच्या आधारे ५०% च्या आत आणेवारी येईल, त्यांनाच पीक विमा मिळणार आहे.
‘सरसकट’ शब्दाचा खरा अर्थ काय?
अनेकदा ‘सरसकट’ या शब्दाचा चुकीचा अर्थ घेतला जातो. पीक विम्याच्या बाबतीत ‘सरसकट’ हे पूर्ण जिल्ह्यासाठी नसून ‘महसूल मंडळासाठी’ (Revenue Circle) असते. जर तुमच्या महसूल मंडळाची आणेवारी निकषात बसली, तर त्या मंडळातील सर्व पात्र शेतकऱ्यांना एकच ठरलेली रक्कम मिळेल.
पण, शेजारच्या दुसऱ्या महसूल मंडळाची परिस्थिती वेगळी असू शकते. तिथे कदाचित विमा मिळणार नाही किंवा रक्कम वेगळी असू शकते. त्यामुळे एकाच तालुक्यात दोन वेगवेगळ्या मंडळांमध्ये रकमेत तफावत असू शकते.
येथे वाचा – सोयाबीन उत्पादकांसाठी खुशखबर! भाव 5000 पार.. पण पुढे काय? पहा नवीन वर्षाचा अंदाज
पैसे कधीपर्यंत जमा होणार?
सरकारची एनडीआरएफ (NDRF) आणि एसडीआरएफ (SDRF) ची मदत मिळाली आहे, त्यावरून हे सिद्ध होते की नुकसान मोठे आहे. त्यामुळे पीक विमा मिळण्याची शक्यता दाट आहे. सध्याची प्रोसेस पाहता जानेवारी, फेब्रुवारी किंवा मार्चपर्यंत शेतकऱ्यांच्या खात्यात पैसे जमा होण्याची शक्यता आहे.
येथे वाचा – शेण जमा करणारे काऊ डंग मशीन मशीन आले; पहा या मशीनची किंमत..
थोडक्यात सांगायचे तर, १७,५०० रुपयांच्या आकड्यावर विसंबून राहू नका. तुमच्या महसूल मंडळातील पीक कापणी अहवाल आणि आणेवारीवरच तुम्हाला किती विमा मिळणार हे अवलंबून आहे. लवकरच पीक विम्याच्या याद्या प्रसिद्ध होतील, तेव्हाच चित्र स्पष्ट होईल.
