कीटकनाशकांची ओळख आणि तांत्रिक घटक

बाजारामध्ये अळी नियंत्रणासाठी प्रामुख्याने दोन कीटकनाशके सध्या चर्चेत आहेत:
वायगो (Vayego): हे बायर (Bayer) कंपनीचे उत्पादन असून यामध्ये ‘टेट्रानिप्रोल’ (Tetraniliprole) १८.१८% हा तांत्रिक घटक समाविष्ट आहे.
टुवेंटा (Tuventa): हे एफएमसी (FMC) कंपनीचे उत्पादन आहे. यामध्ये ‘क्लोराँट्रानिलिप्रोल’ (Chlorantraniliprole) ४७.८४% च्या आसपास पाहायला मिळतो.
हे दोन्ही कीटकनाशके एकाच गटातील आहेत, ज्याला ‘डाय अमाईड’ (Diamide) गट असे म्हटले जाते. हे दोन्ही ‘ग्रुप २८’ (Group 28) मधील कीटकनाशके असून अळीनाशक म्हणून ओळखले जातात.

तांत्रिक घटकांमधील बदल आणि त्याचे कारण
याआधी बाजारात ‘कोरेजन’ (Coragen) नावाचे कीटकनाशक उपलब्ध होते, ज्यामध्ये ‘क्लोराँट्रानिलिप्रोल’ हाच घटक १८% प्रमाणात होता. अनेक शेतकरी गेल्या ५-६ वर्षांपासून याचा नियमित वापर करत होते. मात्र, सातत्याने एकाच कीटकनाशकाचा वापर केल्यामुळे पिकांवरील अळ्यांमध्ये प्रतिकारक्षमता (Resistance) निर्माण झाली होती.

यावर उपाय म्हणून एफएमसी कंपनीने क्लोराँट्रानिलिप्रोलचे प्रमाण १८% वरून थेट ४७% पर्यंत वाढवून ‘टुवेंटा’ हे नवीन उत्पादन बाजारात आणले आहे. कोरेजनच्या तुलनेत यामध्ये तांत्रिक घटकाचे प्रमाण अडीच ते तीन पटीने जास्त आहे. दुसरीकडे, बायर कंपनीने ‘टेट्रानिप्रोल’ हा एक पूर्णपणे नवीन तांत्रिक घटक ‘वायगो’ मध्ये वापरला आहे, ज्यामुळे अद्याप अळ्यांमध्ये या घटकाविरुद्ध प्रतिकारक्षमता निर्माण झालेली नाही.

ही कीटकनाशके कशी काम करतात?
या दोन्ही कीटकनाशकांची कार्यपद्धती जवळपास सारखीच आहे. फवारणी केल्यानंतर ही कीटकनाशके थेट अळ्यांना मारत नाहीत. त्याऐवजी, फवारणी केलेल्या पिकाच्या पानांवरून किंवा इतर भागांवरून हे रसायन अळ्यांच्या संपर्कात येते.

याचा परिणाम असा होतो की, अळ्या पिकाचे पाने, शेंगा, बोंड किंवा फळे खाणे पूर्णपणे थांबवतात. म्हणजेच, फवारणी केल्याच्या क्षणापासूनच पिकाचे होणारे नुकसान थांबते. काहीही खायला न मिळाल्यामुळे या अळ्या नैसर्गिकरित्या उपाशी राहतात आणि दोन ते तीन दिवसांत मरण पावतात.

फवारणीचे प्रमाण

या कीटकनाशकांचा वापर करताना फवारणीचे योग्य प्रमाण राखणे आवश्यक आहे:
वायगो: १५ लिटर क्षमतेच्या फवारणी पंपासाठी १० मिली (10 ml) वायगो वापरण्याचा सल्ला दिला जातो.
टुवेंटा: १५ लिटर फवारणी पंपासाठी २ ते ४ मिली (2 to 4 ml) टुवेंटा वापरणे योग्य ठरते. (पिकानुसार आणि प्रादुर्भावानुसार हे प्रमाण थोडेफार बदलू शकते.)
(टीप: कोणतीही फवारणी करण्यापूर्वी कृषी तज्ज्ञांचा किंवा कंपनीच्या मार्गदर्शक तत्त्वांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.)