शेतकऱ्याचं नशीब आणि बाजारभावाचा लहरीपणा यांचं नातं नेहमीच विचित्र राहिलं आहे. जेव्हा घरात माल पडून असतो, तेव्हा बाजारात भाव नसतो; आणि जेव्हा नाईलाजाने शेतकरी माल विकून मोकळा होतो, तेव्हा बाजार अचानक उसळी घेतो! सध्या राज्यातील कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांसोबत अगदी असंच घडताना दिसत आहे. बाजारात कापसाला एकदम विक्रमी दर मिळत आहे, पण तरीही बळीराजा मात्र हतबल आहे. नक्की काय चित्र आहे सध्या बाजार समित्यांमध्ये? चला तर मग, यावर सविस्तर नजर टाकूया.
सध्या खाजगी बाजार समित्यांमध्ये पांढऱ्या सोन्याला (कापसाला) अनपेक्षित झळाळी मिळाली असून, दरांनी मोठी उसळी घेतली आहे. आजघडीला कापसाचा भाव चक्क ८ हजार ६५० रुपये प्रतिक्विंटलच्या घरात पोहोचला आहे. भारतीय कापूस महामंडळाने (CCI) आपली खरेदी बंद केल्यानंतर, खाजगी व्यापाऱ्यांनी बाजारात खरेदी सुरू ठेवली आणि अचानक दरांचा आलेख वर गेला.
भाव वाढला, पण शेतकऱ्यांचा खिसा रिकामाच!
आता तुम्हाला वाटेल की भाव वाढल्यामुळे शेतकरी मालामाल झाला असेल, पण खरी शोकांतिका इथेच आहे. या वाढीव दराचा फायदा खऱ्या शेतकऱ्यांना अजिबात झालेला नाही. याचं मुख्य कारण म्हणजे, पैशांची नितांत गरज असल्याने आणि सुरुवातीला बाजारात योग्य भाव मिळत नसल्याने अनेक शेतकऱ्यांनी मिळेल त्या भावात आपला कापूस आधीच व्यापाऱ्यांना विकून टाकला आहे.
सध्या दराने आठ हजारांचा टप्पा ओलांडला असला तरी, शेतकऱ्यांच्या घरात विक्रीसाठी कापूसच शिल्लक उरलेला नाही. त्यामुळे या भाववाढीचा सगळा ‘मलिदा’ व्यापाऱ्यांच्या खिशात जात असून, शेतकरी मात्र फक्त वाढलेले आकडे बघून डोक्याला हात लावून बसला आहे.
येथे वाचा – चालू महिन्यात कापसाचे दर वाढतील? पहा बाजाराचा कल कसा राहील?
बाजार समित्यांमधील लाखोंची उलाढाल
कापूस खरेदीच्या आकडेवारीवर नजर टाकल्यास मराठवाड्यातील बाजार समित्यांमध्ये मोठी उलाढाल झाल्याचे पाहायला मिळते:
• मानवत कृषी उत्पन्न बाजार समिती: येथे तब्बल ४ लाख क्विंटल कापसाची विक्रमी खरेदी झाली आहे.
• सेलू बाजार समिती: या पाठोपाठ सेलूमध्येही २ लाख क्विंटल कापूस खरेदी करण्यात आला.
• परभणी बाजार समिती: परभणीत देखील १ लाख ५२ हजार १९५ क्विंटल कापसाची मोठी खरेदी नोंदवली गेली आहे.
या आकडेवारीवरून एक गोष्ट स्पष्ट होते की, बाजारात कापसाची मोठी आवक झाली, पण ज्या वेळी शेतकऱ्यांकडे माल होता, तेव्हा त्यांना हा ‘हमखास’ नफा मिळवून देणारा दर मिळाला नाही.
येथे वाचा – खाद्यतेलाचे दर वाढले; आता 5 लिटरच्या कॅनची किंमत किती?
थोडक्यात काय तर… शेती हा कायमच एक मोठा जुगार राहिला आहे. निसर्गाच्या संकटातून वाचलेलं पीक जेव्हा शेतकरी बाजारात घेऊन जातो, तेव्हा तिथले बाजारभाव त्याची आणखी एक मोठी परीक्षा बघतात.
